Nếu ai đó hỏi tôi rằng: “Anh có phải là người kiếm được tiền ngay từ đầu khi bước vào thị trường không?”, tôi sẽ cười và trả lời thật lòng: Không. Tôi từng thua rất nhiều. Và tôi từng sai rất nhiều.
Để có thể ngồi đây và bình tĩnh kể lại câu chuyện này, tôi đã đi qua hơn một thập kỷ đầy cảm xúc – từ hưng phấn, tự tin thái quá, đến hoang mang, mất phương hướng, rồi dần dần học cách kiểm soát chính mình trước khi kiểm soát được tài khoản.
Những năm tháng đầu tiên: thắng vì may mắn, thua vì chủ quan
Tôi biết đến thị trường chứng khoán vào năm 2006, khi vừa chân ướt chân ráo bước vào giảng đường đại học. Thời điểm đó, thị trường chứng khoán Việt Nam sôi động khủng khiếp. Đi đâu cũng nghe nói về cổ phiếu. Quán cà phê bàn chuyện mã này mã kia. Người quen khoe lãi gấp đôi, gấp ba.
Là một sinh viên kỹ thuật, tôi cũng bị cuốn vào cơn sóng đó.
Tôi vay tiền bố mẹ để tham gia thị trường. Nghĩ lại, tôi thấy mình liều thật. Nhưng lúc đó, tôi không nghĩ mình đang đánh cược. Tôi nghĩ mình đang “đầu tư”.
Tôi bước vào thị trường đúng ngay giai đoạn uptrend mạnh. Mua cổ phiếu nào cũng tăng. Tôi thậm chí còn không hiểu rõ cách đọc báo cáo tài chính. Chỉ cần nghe người khác nói mã nào “ngon” là tôi mua. Và rồi tài khoản của tôi tăng gấp đôi.
Lần đầu tiên trong đời, tôi thấy tiền đến nhanh như vậy.
Và cũng từ đó, lòng tham bắt đầu lớn dần.
Tôi huy động thêm tiền. Tôi gần như all in vào thị trường. Tôi tin mình có khả năng đặc biệt nào đó. Tôi nghĩ mình “hiểu” thị trường.
Rồi năm 2008 đến. Khủng hoảng tài chính toàn cầu xảy ra. Thị trường bước vào downtrend kéo dài. Nhưng tôi không có khái niệm cắt lỗ. Tôi không hề biết quản lý vốn là gì. Tôi chỉ biết hy vọng.
Hy vọng cổ phiếu sẽ quay lại giá cũ.
Hy vọng thị trường sớm phục hồi.
Hy vọng mình không sai.
Kết quả là tôi mất gần 80% số tiền. Con số đó với một sinh viên là rất lớn. Tôi không dám nhìn vào tài khoản. Cuối cùng, tôi bỏ mặc những cổ phiếu đó và rời khỏi thị trường một thời gian.
Tôi đi làm, tập trung vào công việc kỹ thuật toàn thời gian. Nhưng sâu bên trong, tôi vẫn còn vương vấn.
Forex và hành trình đi tìm “chén thánh”
Năm 2012, tôi biết đến thị trường Forex và vàng. Điều khiến tôi hứng thú là: chỉ cần số vốn nhỏ cũng có thể giao dịch.
Tôi nghĩ: “Lần này mình sẽ làm lại.”
Nhưng sự thật là tôi vẫn chưa học được bài học từ chứng khoán.
Tôi không có chiến lược cắt lỗ rõ ràng. Tôi vào lệnh dựa nhiều vào cảm tính. Khi thị trường đi ngược, tôi giữ lệnh. Tôi tin rằng giá sẽ quay lại.
Rồi tài khoản cháy. May mắn là số tiền không quá lớn, nhưng cảm giác thất bại thì vẫn nguyên vẹn.
Sau đó, tôi lao vào một cuộc hành trình quen thuộc với rất nhiều trader: đi tìm “chén thánh”.
Tôi thử đủ loại chỉ báo. Tôi chỉnh thông số liên tục. Kết hợp RSI với MACD, thêm Bollinger Bands, thêm Stochastic… Biểu đồ của tôi ngày càng rối rắm. Tôi tin rằng chỉ cần tìm được “công thức đúng”, tôi sẽ thắng mãi mãi.
Nhưng tôi đã sai.
Tôi nhận ra mình chỉ đang học cách sử dụng chỉ báo, chứ không hiểu bản chất thị trường. Tôi không hiểu dòng tiền. Không hiểu tâm lý đám đông. Càng cố tối ưu hệ thống, tôi càng rối.
Cùng lúc đó, tôi dần hiểu ra một điều khá phũ phàng: với số vốn nhỏ, rất khó để kiếm được số tiền lớn một cách bền vững nếu không có quản lý rủi ro tốt. Nhưng lúc đó tôi vẫn chưa biết đến những khái niệm như copy trade, quản lý vốn bài bản hay thi quỹ.
Copy trade và bài học về rủi ro
Năm 2015, tôi biết đến copy trade. Ý tưởng nghe rất hấp dẫn: chỉ cần sao chép lệnh của những trader có lợi nhuận cao.
Tôi nghĩ: “Mình không cần giỏi, chỉ cần chọn đúng người giỏi.”
Tôi dùng số vốn nhỏ để copy những trader top đầu. Tôi chỉ nhìn vào lợi nhuận. Tôi không quan tâm họ đang chịu mức drawdown bao nhiêu. Không quan tâm họ quản lý rủi ro thế nào.
Ban đầu tài khoản tăng. Tôi lại cảm thấy mình đang đi đúng hướng.
Nhưng rồi thị trường đảo chiều. Những trader lợi nhuận cao đó bắt đầu chuỗi thua. Và tôi chứng kiến tài khoản của mình giảm hơn 50%.
Lúc đó tôi mới thật sự thấm một điều: lợi nhuận cao luôn đi kèm rủi ro cao. Không có bữa trưa nào miễn phí trong thị trường này.
Crypto và vòng lặp quen thuộc
Năm 2016, tôi bước vào thị trường tiền điện tử. Tôi bỏ ra khoảng 80 triệu đồng – một số tiền không nhỏ với tôi lúc đó.
Thị trường tăng mạnh. Tôi mua coin theo tin đồn, theo bài viết trên internet. Tôi all in. Tôi mua cả những đồng coin lạ, thanh khoản thấp.
Và thật trớ trêu, tôi lại thắng.
Có đồng tăng gấp 5 lần. Tài khoản của tôi phình to rất nhanh. Nhưng tôi không chốt lời. Tôi muốn nhiều hơn nữa. Tôi nghĩ mình đang ở đầu một xu hướng dài hạn.
Rồi thị trường quay đầu.
Lợi nhuận bốc hơi dần. Tôi nhìn tài khoản từ lãi lớn về hòa vốn, rồi âm. Cảm giác lúc đó rất khó tả. Vừa tiếc, vừa tự trách, vừa không muốn chấp nhận.
Cuối cùng, tôi mất gần như toàn bộ lợi nhuận.
Tôi nhận ra mình đang lặp lại một mô hình: thắng vì thị trường thuận lợi, thua vì không kiểm soát rủi ro và lòng tham.
Bước ngoặt: chấp nhận thực tế
Sau nhiều lần như vậy, tôi bắt đầu ngồi lại và thật sự suy nghĩ.
Tôi đọc sách. Xem video. Tìm hiểu sâu hơn về quản lý rủi ro. Tôi nhận ra rằng một trader tồn tại được trong dài hạn không phải vì họ thắng nhiều lệnh liên tiếp, mà vì họ kiểm soát được những lệnh thua.
Từ năm 2017 trở đi, tôi thay đổi cách tiếp cận.
Tôi bắt đầu đặt câu hỏi trước mỗi lệnh: nếu sai, tôi mất bao nhiêu? Tôi không còn nghĩ trước về việc sẽ lời bao nhiêu nữa.
Tôi chấp nhận rằng không có phương pháp nào bách chiến bách thắng. Thị trường không phải là bài toán thuần túy. Nó là cuộc chơi của tâm lý, của dòng tiền lớn, của những nhà tạo lập thị trường.
Tôi không còn cố tìm hệ thống hoàn hảo. Tôi chọn một, hai phương pháp phù hợp với mình và tập trung làm thật tốt.
Trong hai năm tiếp theo, tôi gần như hòa vốn. Không còn cháy tài khoản. Không còn những cú sụp đổ 50-80% nữa.
Với nhiều người, hòa vốn có thể là thất bại. Nhưng với tôi, đó là bước tiến lớn. Vì lần đầu tiên, tôi kiểm soát được rủi ro.
Ba yếu tố tôi không thể thiếu
Sau chặng đường dài, tôi nhận ra có ba yếu tố không thể tách rời: phương pháp, quản lý vốn và tâm lý giao dịch.
Phương pháp giúp tôi biết khi nào vào lệnh, khi nào đứng ngoài.
Quản lý vốn giúp tôi sống sót khi phương pháp không hiệu quả trong một giai đoạn nào đó.
Còn tâm lý giao dịch… đó là phần khó nhất.
Tôi từng nghĩ chỉ cần có hệ thống tốt là đủ. Nhưng thực tế, giữ kỷ luật mới là điều khó nhất. Có những lúc tôi vẫn muốn vào lệnh sớm hơn một chút. Vẫn muốn tăng khối lượng khi thấy “kèo thơm”. Vẫn muốn gỡ lại sau một lệnh thua.
Nhưng tôi học cách dừng lại.
Tùy theo phong cách và khung thời gian, tôi chỉ chấp nhận rủi ro một tỷ lệ nhỏ cho mỗi lệnh. Có lúc chỉ 0,5%, có lúc 1%, hiếm khi cao hơn. Tôi hiểu rằng sẽ có chuỗi thua liên tiếp. Đặc biệt khi giao dịch khung thời gian nhỏ.
Nếu mỗi lệnh tôi mạo hiểm quá nhiều, chỉ cần vài lệnh sai là đủ phá hỏng tất cả.
Ba yếu tố đó với tôi giống như kiềng ba chân. Thiếu một chân, tôi sẽ mất thăng bằng.
Hôm nay tôi nhìn lại
Hiện tại, tôi đã là một trader có lợi nhuận ổn định hơn trước. Không phải kiểu tăng gấp đôi, gấp ba tài khoản trong một năm. Mà là tăng trưởng chậm, đều và có kiểm soát.
Mỗi cuối tuần, tôi vẫn mở lại nhật ký giao dịch. Tôi đọc từng lệnh đã qua. Tôi tự hỏi: mình có tuân thủ kế hoạch không? Có bị cảm xúc chi phối không?
Tôi vẫn sai. Vẫn có lệnh thua. Nhưng khác ở chỗ, tôi không còn để một lệnh thua kéo theo chuỗi sai lầm.
Nếu nhìn lại hành trình từ 2006 đến nay, tôi thấy mình không thiếu thông minh. Tôi chỉ thiếu kỷ luật và thiếu sự khiêm tốn.
Thị trường đã dạy tôi bài học về lòng tham, về sự kiên nhẫn, và về cái giá của sự chủ quan.
Tôi không dám nói mình đã thành công lớn. Tôi chỉ biết rằng hôm nay tôi kiểm soát được tài khoản của mình tốt hơn ngày xưa rất nhiều.
Và có lẽ, điều quý giá nhất tôi học được không phải là cách kiếm tiền từ thị trường, mà là cách kiểm soát chính mình.
Hành trình này với tôi vẫn chưa kết thúc. Tôi vẫn đang học. Vẫn đang sửa sai. Nhưng ít nhất, tôi không còn chạy theo ảo tưởng làm giàu nhanh nữa.
Tôi chọn đi chậm lại.
Và lần đầu tiên, tôi cảm thấy mình thật sự làm chủ được cuộc chơi.